Strona główna → Malbork → Zamek Malbork →
Gdanisko

Gdanisko to po prostu latryna, a dokładniej wieża ustępowa w średniowiecznych zamkach. Takie rozwiązanie najczęściej stosowali Krzyżacy. Wieża zazwyczaj usytuowana była poza murami zamku, a z zamku prowadził do niej charakterystyczny ganek, rodzaj galerii. Nieczystości z gdaniska spadały do fosy, strumienia, rzeki lub jeziora. Drogę do gdaniska zazwyczaj wskazywał ogon rzeźbionego diabła umieszczonego w pobliżu.

Gdanisko zawsze sytuowano po przeciwnej stronie kościoła lub kaplicy zamkowej. Miało to znaczenie symbolicznego oddzielenia sacrum i profanum. Ganek prowadzący do gdaniska znajdował się na głównym poziomie zamku, w pobliżu komnat sypialnych.

Poza podstawową funkcją gdanisko spełniało również funkcje obronne. Wieża taka miała solidną konstrukcję i stanowiła doskonały punkt obrony, gdyż znajdowała się poza obrębem murów.

Do dzisiaj zachowały się w Polsce gdaniska na zamkach w Malborku, Kwidzynie, Gniewie i Toruniu. Najdłuższe, bardzo charakterystyczne gdanisko znajduje się na zamku w Kwidzynie.

Ciekawe jest pochodzenie nazwy gdanisko. Oryginalna nazwa to dansker (danzker). Legenda głosi, że nazwa ta wzięła się od nazwy Gdańska - w ten sposób Krzyżacy chcieli poniżyć Gdańszczan, którzy często buntowali się przeciwko zakonowi. Inne wersje głoszą, że Dansker oznacza wieżę skierowaną na Gdańsk lub na Danię. Nazwa może również pochodzić od budowniczego wieży gdaniska w Kwidzynie, który podobno pochodził z Gdańska. Możliwe również, że w takiej wieży więziono mieszczan gdańskich.